Üsküdar Üniversitesi Sıhhat Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Besin Teknolojisi Program Lideri Öğr. Gör. Dr. Selen Akbulut, çayda toz kavramından katkı unsurlarına, tüketicilerin nelere dikkat etmesi gerektiğini kıymetlendirdi.

Çayda toz, her vakit yabancı unsur manasına gelmiyor

Çayda tozun aslında çay yapraklarının prosesi sonucu (kurutma, kıyma, eleme ve taşıma) oluşan çok küçük yaprak parçacıklarını söz ettiğini lisana getiren Dr. Selen Akbulut, “Bu toz çayın doğal kırıntısı olabilir. Lakin çay içerisinde yüksek oranda toz yapısının görülmesi   düşük kalite yahut çok mekanik süreç göstergesi kabul edilebilir.” dedi.

Çaya hiçbir katkı unsuru eklenemez

Çayda katkı hususu kullanımı konusunda mevzuatın son derece net olduğunu söz eden Dr. Akbulut, “Türk Gıda Kodeksi Çay Bildirisine nazaran; siyah çay, yeşil çay, aromalı siyah ve yeşil çay ile kafeinsiz siyah ve yeşil çay dahil olmak üzere tüm bu eserlere hiçbir katkı unsuru katiyen katılamaz beyanı bulunmaktadır. Eser geliştirme gayesiyle aroma ve aroma verici kullanılacaksa; bu durumda Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Besin Bileşenleri Yönetmeliğinde yer alan kararlara, bulaşanların ölçüleri Bulaşanlar Yönetmeliğinde yer alan kararlara, pestisit kalıntı ölçüleri, Pestisitlerin Azamî Kalıntı Limitleri Yönetmeliği’ne uygun şartlarda kullanılmalıdır.” diye konuştu.

Çayın içeriği sadece Camellia sinensis bitkisinin yapraklarından oluşmalı

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sistemli olarak beyan ettiği Taklit ve Tağşiş Yapılan Besinler listesi incelendiğinde, çayda en fazla karşımıza çıkan durumun ‘Gıda Boyası Tespiti’ olarak görüldüğüne işaret eden Akbulut, “Sudan boyaları Sudan I–IV, Metanil sarısı üzere renklendiriciler maalesef çay eserinde taklit ve tağşiş maksadıyla kullanılmaktadır. Çayın içeriği sırf Camellia sinensis bitkisinin yapraklarından oluşmalıdır.” sözünde bulundu.

Hile maksadıyla çaya ek edilen boyar hususların sıhhat açısından da riskler taşıdığına dikkat çeken Öğr. Gör. Dr. Selen Akbulut, “Çayda kullanıldığı argüman edilen yasak boyalar kanserojen tesir, karaciğer ve böbrek hasarı, alerjik tepkiler, uzun vadede toksik birikim riski taşıyabilir.” dedi.

Evde yapılan testlere güvenilmemeli

Sosyal medyada sıkça paylaşılan “evde çay testi” argümanlarına da açıklık getiren Dr. Selen Akbulut, “Maalesef mesken ortamında uygulanabilecek kolay testlerle çayda hile yahut tağşişin emniyetli biçimde tespit edilmesi mümkün değildir. Çayda rastgele bir hile bulunup bulunmadığı fakat akredite laboratuvarlarda gerçekleştirilen bilimsel tahliller sonucunda belirlenebilmektedir. Bununla birlikte, tüketicinin satın aldığı çayda hile olduğuna dair bir kuşkusu bulunması halinde Alo 174 Besin Güvenliği Çizgisi aracılığıyla şikâyette bulunması mümkündür. Ayrıyeten tüketiciler, kuşkulu eserlere ilişkin numuneleri T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili ünitelerine ileterek resmi inceleme talebinde bulunabilirler.” biçiminde konuştu.

Dökme ve izlenebilirliği olmayan çaylardan uzak durun

Türkiye’de çay tüketiminin epeyce yüksek olduğuna dikkat çeken Dr. Akbulut, “Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025 yılında yayınlanan son raporuna nazaran, çay, su hariç dünyadaki öbür tüm içeceklerden daha fazla tüketilmektedir. Çay içmek dünya nüfusunun yarısı için günlük bir ritüeldir. Türkiye kişi başına yaş çay tüketimi 2023/24’te 13,7 kg’dır. Kuru çay ölçüsü da 3,5-4 kg tekabül etmektedir. Ülkemizde bu kadar fazla tüketimi olan bu eseri tüketiciler satın alırken kesinlikle bilinen ve denetlenen markalardan almaya itina göstermelilerdir. Tüm besin eserlerini alırken olduğu üzere çay satın alırken de ‘etiket okur-yazarlığı’ epeyce değerlidir. Tüketiciler tarafından Etiket bilgileri (üretici, parti no, menşe) katiyetle denetim edilmelidir. Alınan çayda tadı, rengi, kokusu üzere duyusal özelliklerinde rastgele bir kuşkulu durum tespit edildiğinde derhal T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili ünitelerine bilgi verilmelidir. Ayrıyeten dökme çay halinde satılan, rastgele bir ambalaj içerisinde olmayan, üretici takibinin yapılamayacağı hiçbir çay satın alınmamalıdır. Bu cins eserlerde izlenebilirlik mümkün olmadığından, hile ve tağşiş riskinin daha yüksek olduğu unutulmamalıdır.” halinde kelamlarını tamamladı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı