ABD Sıhhat ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (HHS) ile Tarım Bakanlığı’nın (USDA) 2025–2030 Beslenme Rehberi için paylaştığı kapsamlı bilimsel rapor, dünyada olduğu kadar Türkiye’de de yankı uyandırdı. Yaklaşık yarım yüzyıldır uygulanan klasik beslenme yaklaşımlarını sorgulayan yeni rehber, beslenmeyi kronik hastalıkların sırf önlenmesinde değil, direkt güzelleştirilmesinde de merkezi bir öge olarak konumlandırıyor.

Bu esaslı değişimi Beslenme ve Diyetetik Kısmı Başkanı Doç. Dr. Binnur Okan Bakır kıymetlendirdi.

“Bu rapor, beslenmeyi birinci sefer bu kadar net formda sıhhatin merkezine koydu”

ABD’de yetişkinlerin yaklaşık yüzde 70’inin fazla kilolu, yüzde 40’tan fazlasının obeziteli birey olduğunu, yetişkin nüfusun yarısından fazlasında diyabet ya da prediyabet görüldüğünü hatırlatan Doç. Dr. Bakır, “Bu veriler, beslenme siyasetlerinin neden değişmesinin kaçınılmaz olduğunu açıkça gösteriyor. Yeni rehber, kronik hastalıkları sadece genetik ya da yaşla açıklayan anlayışı bir kenara bırakıyor ve beslenmeyi temel belirleyici olarak tanımlıyor” dedi.

Türkiye’deki tabloya da dikkat çeken Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Kısmı Lideri Doç. Dr. Binnur Okan Bakır, “Dünya Sıhhat Örgütü Avrupa Bölgesi bilgilerine nazaran Türkiye, fazla kilo ve obezite açısından en üst sırada yer alıyor. Bu durum artık kişisel tercihlerden öte, önemli bir halk sıhhati sorunu olarak ele alınmalı” sözlerini kullandı.

“Karbonhidrat merkezli düşünme alışkanlığı sorgulanıyor”

Yeni rehberin en dikkat cazip istikametlerinden birinin makro besin ögelerine yaklaşım olduğunu vurgulayan Bakır, “Uzun yıllar boyunca düşük yağlı, yüksek karbonhidratlı beslenme modelleri önerildi. Lakin bugün gelinen noktada bu yaklaşımın metabolik hastalıkları önlemede yetersiz kaldığını görüyoruz” dedi.

Protein alımının değerine dikkat çeken Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Kısmı Başkanı Doç. Dr. Binnur Okan Bakır şöyle konuştu:

“Yetersiz protein alımı kas kütlesi kaybı, insülin direnci ve metabolik yavaşlama ile bağlıdır. Çocuklarda ise büyüme ve bilişsel gelişim üzerinde olumsuz tesirler görülebilir. Rehber, bu nedenle yaşa, fizyolojik duruma ve sıhhat şartlarına uygun kâfi protein alımını temel bir unsur olarak ortaya koyuyor.”  

“Yağdan kaçmak değil, yağın niteliği önemli”

Yağlara ait yaklaşımın da esaslı biçimde değiştiğini belirten Bakır, “Artık problem toplam yağ ölçüsünden çok, yağın hangi kaynaklardan nasıl alındığı ve nasıl bir süreç gördüğü. Sağlıklı kaynaklardan alınan ve az işlenmiş besinlerden gelen yağlar ile rafine ve ağır işlenmiş yağların beden üzerindeki tesirleri tıpkı değil” dedi.

Bu değişimi “yağdan büsbütün kaçma periyodunun kapanması” olarak tanımlayan Bakır, “Yeni periyot, yağın niteliğini temel alan daha bilimsel bir dönemdir” değerlendirmesinde bulundu.

“Aşırı işlenmiş besinler için birinci defa bu kadar net bir ikaz var”

ABD’de alınan gücün yaklaşık yüzde 60’ının çok işlenmiş besinlerden geldiğini hatırlatan Bakır, bu besinlerin obezite, tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıklarıyla güçlü bağlantılar gösterdiğini söyledi.

“Federal seviyede birinci kere bu kadar açık biçimde ‘aşırı işlenmiş, paketli ve hazır besinler sınırlandırılmalı’ deniyor. Bu, beslenme siyasetleri açısından çok kıymetli bir eşik” diyen Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Kısmı Başkanı Doç. Dr. Binnur Okan Bakır, gerçek besine dönüşün altını çizdi.

“Çocuk beslenmesi geleceğin sıhhatini belirliyor”

Yeni rehberde çocuk beslenmesine özel vurgu yapılmasını çok kıymetli bulduğunu belirten Bakır, “Eklenti şekerler, yapay tatlandırıcılar ve ağır katkı hususları çocukların metabolik istikrarı ve bağırsak sıhhati açısından önemli riskler taşıyor. Okul yemekleri ve çocuk beslenme programları bu nedenle stratejik değere sahip. Çocukluk çağı obezitesi Dünya Sıhhat Örgütü Tarafından da Acil Sıhhat Önceliği olarak kabul ediliyor” dedi. 

Şekerli içecekler ve meyve sularının sağlıklı alternatifler olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Beslenme ve Diyetetik Kısmı Başkanı Doç. Dr. Binnur Okan Bakır, “Bu net duruş, aileler için de yol gösterici nitelikte” sözlerini kullandı.

“Bağırsak mikrobiyomu yeni periyodun anahtar kavramı”

Yeni rehberde bağırsak mikrobiyomunun bağışıklık sistemi, metabolik sıhhat ve beyin işlevleriyle birlikte ele alınmasını “bilimsel bir dönüm noktası” olarak kıymetlendiren Bakır, “Liften güçlü sebzeler, yoğurt ve kefir üzere fermente besinler ile klasik, az işlenmiş besinler artık sağlıklı beslenme tekliflerinin temelini oluşturuyor” dedi.

“Topluma verilen bildiri çok net”

Doç. Dr. Binnur Okan Bakır, rehberin topluma verdiği temel iletisi şu sözlerle özetledi:
 “Gerçek gıdayı temel alın. Çok işlenmiş eserler yerine doğala en yakın, az işlenmiş besinleri tercih edin. Kâfi protein alın, yağın niteliğine odaklanın. Bu yaklaşım sırf tartı denetimi için değil, uzun vadeli sıhhat için de en güçlü araçtır.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı