Yapay zeka yatırımlarının ani düşüş yaşaması ve bunun 2025’te ABD’nin büyümesine yaklaşık bir puan katkı sağlayan inşaat ve yatırımlarını olumsuz etkilemesi durumunda, ABD iş piyasasını tam manasıyla bir resesyona sürüklemek için kâfi olacağı belirtiliyor.

Birçok ekonomist yapay zekanın üretkenlik üzerinde büyük bir olumlu tesir yaratacağını ve bunun da enflasyonu düşüreceğini kestirim ediyor lakin kısa vadede yapay zeka altyapısına yapılan büyük yatırımların başka ekonomik faaliyetleri dışlayabileceği de söz ediliyor.

Veri merkezlerinin 2030’a kadar ABD’nin elektrik talebinin yüzde 10’unu oluşturması bekleniyor. Büyüyen talep nedeniyle, elektrik şebekeleri baskı altında kalabilir, elektrik kesintileri ve fiyat artışları riski ortaya çıkabilir.

Bu kapsamdaki yatırım muhtaçlıklarının artması, ABD ve Avrupa’da göçmenlik kurallarının sıkılaştırıldığı bir periyotta yeni arz zahmetleri riskini de beraberinde getiriyor.

Borçlar rekor düzeyde

Uluslararası Finans Enstitüsünün “Küresel Borç Monitörü” raporuna nazaran, global toplam borç 2025’in üçüncü çeyreğinde yaklaşık 346 trilyon dolara yükseldi. Geçen yılın üç çeyreğinde toplam global borç 26,4 trilyon dolardan fazla arttı. Toplam borcun global Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) oranı bu periyotta yüzde 310’u buldu.

Büyük ölçüde kamu borçlanmasının tesiriyle hem gelişmiş hem de gelişmekte olan piyasalardaki borçlar yeni rekorlara ulaştı.

Bazı gelişmiş ülkelerin ulusal gelirlerine nazaran yüksek borç düzeyleri önemli borç krizine işaret ederken, yüksek faiz oranları, artan borçlanma maliyetleri ve negatif net kaynak akışı, gelişmekte olan ülkelerin borçlarını geri ödeme konusunda önemli zahmetlerle karşı karşıya kalmasına yol açıyor.

Borç artışı ABD ve Çin’de ağırlaşmaya devam ederken, genel artışın birden fazla, kıymetli merkez bankalarının siyaset gevşetmesiyle bu yıl borç birikiminin süratle arttığı gelişmiş pazarlardan geldi.

ABD ve Çin bağları kırılgan

ABD-Çin bağlarının bozulması ve ender toprak elementleri tedarikinin etkilenmesi global iktisat için bir öbür değerli risk olarak görülüyor.

Son ticaret geriliminde ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Lideri Şi Cinping’in yüz yüze görüşmesi sonucunda 12 aylık ateşkes sağlandı ve teorik olarak 2026’nın büyük bir kısmında gümrük vergileri ve ihracat denetimleri değişmeyecek. Lakin bu “geçici tarife ateşkesi” hâlâ kırılgan durumda bulunuyor.

İki ülke münasebetlerinde soğukkanlılık hakim olmazsa, ender toprak elementleri denetimleri üzere tarife dışı mahzurlar yürürlüğe girebilir. Bu durum, yarı iletken, otomotiv ve savunma kesimleri üzerinde direkt tesir oluşturabilir, etkilenen eserlerde arz kısıtı ve fiyat artışlarına yol açabilir ve enflasyonun yükselmesine neden olabilir.

Petrol fiyatlarında jeopolitik tansiyon tesiri

Jeopolitik tansiyonun yine tırmanmasıyla petrol fiyatlarının yükselmesi de global iktisat için risk olarak bedellendiriliyor.

Petrol fiyatları üzerindeki en değerli üst istikametli risk, ABD’nin yaptırımları ve Ukrayna’nın Rus güç altyapısına yönelik daima atakları nedeniyle Rus petrol arzı olmaya devam ediyor.

Küresel piyasalardaki yaygın görüş, Rus petrolünün yaptırımları aşmanın bir yolunu bulacağı istikametinde. Lakin yaptırımların kestirim edilenden daha tesirli olduğu ortaya çıkarsa, bu durum 2026’da petrolde beklenen arz fazlasının ölçeğini azaltabilir ve Brent petrolünün gelecek yıl varil başına 60 dolar düzeyinde kalması için risk oluşturabilir.

Ayrıca ABD’nin Venezuela’ya müdahalesinin ardından, ABD Başkanı Trump’ın, dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkenin petrol sanayisine “çok güçlü şekilde” dahil olacaklarını açıklaması, Venezuela’nın petrol kaynaklarını yine odak noktası haline getirdi.

Venezuela’daki son gelişmelerin global petrol sanayisine tesirlerine ait belirsizliğin sürmesinin yanı sıra Gazze’deki ateşkesin kırılganlığı, Orta Doğu’dan gelen arz risklerinin yine ortaya çıkma ihtimalini artırıyor.

Petrol fiyatlarında mümkün keskin artışlar, global büyümenin zayıflaması, merkez bankalarının enflasyon riskine karşı tedbir almak için faizi artırma yahut faiz indirimlerini kısıtlama eğilimine girmesine yol açabilir.

ABD’de istihdamda düşüş bekleniyor

ABD’de iş gücü piyasası soğurken üretkenliğin hayal kırıklığı yaratması durumunda, zayıf istihdam artışının hane halkı harcamalarında gerilemeye neden olabileceği bedellendiriliyor. Bunun da istihdamda daha fazla düşüşe ve tüketimde daha derin daralmaya yol açabileceği hesaplanıyor. Bu, global iktisatta kritik kıymete sahip ABD iktisadı için en açık aşağı taraflı risk olarak bedellendiriliyor.

Avrupa da borç ve bütçe açıkları konusunda kırılganlığını korurken, Fransa’da bilhassa savunma harcamalarından kaynaklanan harcama baskılarının artmasıyla bunların daha da yaygınlaşması bekleniyor.

Tahvil getirilerinin artması halinde ekonomik tesir büyük ölçüde merkez bankalarının yansısına bağlı olurken, nakdî genişlemeye geri dönülmediği takdirde hükümetlerin kemer sıkma siyasetlerini benimsemek zorunda kalabileceğine işaret ediliyor.

Hükümetlerin, bilhassa Avrupa’da tahvil satışlarını durdurmak için güç olan harcama kesintilerini yapmak zorunda kalabileceği ve ekonomik büyümenin düşüşe geçecebileceği belirtiliyor.

Çin emlak piyasasında meseleler derinleşiyor

Çin’de ekonomik aktiviteye ait telaşlar sürerken, konut kesimi bunların başında geliyor. Ülkede konut fiyatlarındaki düşüş hızlanırken, gayrimenkul piyasasındaki meseleler da derinleşiyor.

Konut bölümü, Çin iktisadında merkezi bir pozisyonda bulunuyor. Gayrimenkuldeki yavaşlama, çimento, çelik üzere yan bölümleri de etkiliyor. Çin için konut piyasası, öbür ülkelerden çok daha kritik ve çok daha geniş çaplı bir mana taşıyor. Ülkenin ekonomik modeli, toplumsal yapısı ve hatta politik istikrarı, konut kesimine güçlü biçimde bağlı durumda bulunuyor. Bu yüzden konut kesimindeki her kıymetli gelişme, Çin iktisadının genel büyümesini kayda kıymet halde etkiliyor.

Çin’de 2025’in başında istikrar kazanan emlak fiyatlarındaki düşüş, yılın ortasından itibaren yine hızlanmaya başladı. Fiyatlar düştü, stoklar yüksek düzeylerde seyrediyor ve emlak yatırımları büyümeyi kıymetli ölçüde yavaşlatmaya devam ediyor. Devlet dayanaklı emlak geliştiricisi China Vanke’nin tahvil ödemesinde 1 yıllık uzatma talebinde bulunmasının akabinde temerrüt telaşları tekrar ortaya çıktı.

Çin hükümeti, 2024 yılında piyasaları istikrara kavuşturmak için sayısız siyaset uygulandıktan sonra 2025’te bu ivme yavaşladı. Piyasaları istikrara kavuşturmaya çalışmak yerine, gelecek yıllarda döngünün doğal seyrini izlemeye devam edilmesi gerektiğini savunan sesler arttı.

Bunun önemli sonuçları olabilecekken, aşağı taraflı ivme durdurulmazsa, yayılma tesirlerinin değerli olabileceğine işaret ediliyor.

Çin’de emlak dalındaki gerileme devam ederse, hane halkı servetinde azalma, banka varlıklarının kalitesinde bozulma ve esaslı bir karamsarlık ortaya çıkabilir. Bu durum, iç talep odaklı büyümeye geçiş eforlarını engelleyecek ve yakın vadede büyüme beklentilerini düşürecek.

Rusya-Ukrayna barış müzakereleri kıymeti

Şubat 2022’den beri devam eden Rusya-Ukrayna Savaşı’nda barış müzakerelerinin başarılı olması durumunda, daha geniş ekonomik tesirin, muhtemelen toprak tanıma üzere güçlü mevzuların ne ölçüde ele alındığına ve ateşkesin ne kadar kalıcı olduğu algısına bağlı olacağı belirtiliyor.

Daha optimist bir senaryoda, yani sağlam, uzun vadeli bir mutabakata varılması ve yatırımcıların Ukrayna’ya yine para yatırmaktan emin olmaları durumunda, tekrar inşa eforları, faaliyetler ve daha da kıymetlisi Doğu Avrupa’daki hassaslık üzerinde daha geniş bir dalga tesiri oluşturması bekleniyor.

Rusya’ya uygulanan yaptırımların kaldırılma derecesine bağlı olarak, düşük güç fiyatları da global tüketiciler üzerinde canlandırıcı bir tesir yaratabilecek.

Bazı analistler, Rus petrol arzının son yıllarda kıymetli ölçüde düşmediğini, bu nedenle global arz istikrarı üzerindeki tesirinin kıymetli olmayabileceğini belirtiyor. Bununla birlikte, petrol piyasası üzerinde asılı duran büyük ölçüde arz riskini azaltacak.

Öte yandan, yaptırımların kaldırılma derecesinin gaz piyasası üzerindeki tesiri daha değerli olacak. Bunun için de Avrupa’nın Rus doğal gazı alımlarına tekrar başlaması gerekecek.

Düşük güç fiyatları global büyümeyi desteklerken, İngiltere Merkez Bankası üzere birtakım merkez bankalarının, arz kaynaklı enflasyon telaşıyla fiyat artışlarına son vakitlerde “şahin” bir reaksiyon vermiş olsalar da “güvercin” bir tutum sergileyebilecekleri belirtiliyor.